رخداد فوج های زلزله بعد از بی هنجاری اقلیمی هفته آخر آذر 1404

همانطور که در پست قبلی اشاره شد، فعال شدن آتشفشان هایلی گوبی و تحریک جنبش های تکتونیکی منطقه، باعث انحراف جت استریم اتمسفری بر روی خاورمیانه شد و درست یک هفته پس از بارش های غیرعادی و سنگین بر روی فلات ایران، فوج زلزله های بالای 3 و 4 ریشتری در محل برخورد صفحات ایران و عربی (محدوده هلالی شکل در تصویر زیر) آغاز گردید. در تصویر زیر، شکل سمت راست توده های بارشی سنگین هفته آخر آذر ماه را نشان می دهد و شکل سمت چپ فوج زلزله های هفته اول دی ماه را نشان می دهد. منطبق بر یکدیگر.
نکته: با توجه به تحقیقات قبلی فوج زلزله ها تا دو هفته بعد از رخداد بارش های سنگین ادامه خواهد داشت. پس آیا زلزله های بیشتر و بزرگتری در راه است؟ آیا دلایل بیشتری برای اثبات رابطه بین لیتوسفر-اتمسفر-یونوسفر لازم است؟
می توانید در مقاله زیر رابطه بین لیتوسفر-اتسمفر-یونوسفر و مکانیسم اثرات آنها را مطالعه کنید برای نمونه یک زلزله بزرگ در آمریکای جنوبی.

Remote Sensing of Atmospheric and Ionospheric Signals Prior to the Mw 8.3 Illapel Earthquake, Chile 2015

https://link.springer.com/article/10.1007/s00024-016-1366-0

#اقلیم_زلزله
#پیش_نشانگرهای_اتمسفری

بی‌هنجاری اقلیمی و رخدادهای زمین ساخت

پس از هفته ها، بالاخره جریان جت استریم اتمسفری بر روی ایران منحرف شد. درجه انحراف این جریان، بی‌هنجاری اقلیمی همراه با بارش های شدید و سنگین را نوید می دهد اما آیا عامل تحریک این انحراف اقلیمی، می تواند ناشی از تغییرات تراز انرژی و میدان الکتریکی پلیت ها بعد از فوران آتشفشان هایلی گوبی اتیوپی (با علامت ضربدر در نقشه) و جنبش های زمین ساختی آن بعد از دو هفته باشد؟ آیا افزایش فوج زلزله ها در محل برخورد صفحات ایران و عربی در هفته های آتی محتمل است؟
رابطه پیش نشانگرهای اقلیمی برای زلزله های ایران را در مقاله زیر مطالعه کنید.

Spatial and Temporal Analysis of Climatic Precursors before Major Earthquakes in Iran (2011–2021)

https://www.mdpi.com/2071-1050/15/14/11023

#اقلیم_زلزله
#پیش_نشانگرهای_اتمسفری

سرانه منابع آب در ایران نیازمند مدیریت تخصیص است

در هفته گذشته (8 نوامبر 2025) نشریه گاردین خبر از رخداد خشکسالی در انگلیس داد و اینکه منابع آب در نقاط مختلف این کشور نسبت به میانگین بلندمدت کاهش پیدا کرده است.

https://www.theguardian.com/environment/2025/nov/08/england-faces-extreme-drought-next-year

در نگاه اول برای جزیره ای در غرب اروپا که دورتادور آن آب است رخداد خشکسالی دور از انتظار است اما حقیقت این است که تغییرات اقلیمی تقریباً سراسر کره زمین را تحت تأثیر قرار می دهد. بنابراین لازم است مقداری از شدت تئوری های غیرعلمی مثل ابردزدی و دستکاری در اقلیم ایران کاسته شود. (البته مشکوک بودن به اقدامات دشمنان ایران نباید کنار گذاشته شود)

همچنین نگاهی به آمار سرانه منابع آب تجدیدپذیر سال 2021 در جهان نشان می دهد این رقم برای انگلیس معادل 2165 مترمکعب بوده است و همزمان سرانه منابع آب تجدیدپذیر ایران هم معادل 1453 مترمکعب بوده است. باید توجه داشت جمعیت ایران حدود 95 میلیون نفر و جمعیت انگلیس 67 میلیون نفر بوده است. به این معنی که کل منابع آب تجدیدپذیر قابل دسترس در ایران معادل 138 میلیارد مترمکعب بوده و در انگلیس حدود 145 میلیاردمترمکعب بوده است که تقریبا نزدیک به هم می باشند. نکته جالب در آمار بانک جهانی، سرانه منابع آب تجدیدپذیر در آلمان است که معادل 1286 مترمکعب بوده و کمتر از ایران است.

https://ourworldindata.org/grapher/renewable-water-resources-per-capita

بنابراین کشور ما آب به مقدار کافی برای یک توسعه هدفمند دارد اما نیازمند مدیریت در تخصیص و استفاده از آن است. برای مثال اگر سرانه مصرف آب شرب همه جمعیت ایران را معادل مصرف شهری 250 لیتر در روز در نظر بگیریم آنگاه کل نیاز آب شرب جمعیت ساکن در ایران معادل 9 میلیارد مترمکعب در سال خواهد بود که کمتر از 10 درصد کل منابع آب تجدیدپذیر کشور است. سهم آب بخش صنعت هم روی هم رفته کمتر از 10 درصد منابع آب است و این بخش کشاورزی است که بدون برنامه ریزی اصولی با مصرف 80 درصد از منابع آب کشور، علاوه بر تخریب محیط زیست (خشک شدن دریاچه ها و رودخانه ها، تخلیه و فرونشست دشت ها)، سودآوری اقتصادی مهمی هم در اقتصاد کشور نداشته است به طوری که سهم بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی GDP ایران همواره کمتر از 15 درصد بوده است. خبرهایی نیز که در چند روز گذشته دیدم تأیید کننده همین محاسبات است.

https://www.asriran.com/fa/news/1113688

https://bazarekar.ir/fa/news/168650

ریشه های درختان کاج در تاریخ ایران

درختان کاج Pinus که مهمترین گونه آن در ایران به کاج تهران موسوم است از گونه های بسیار مقاوم Pinaceae و بومی ایران به خصوص منطقه خراسان، افغانستان و روسیه است که بسیار به کم آبی مقاومت دارند و چوب آنها نیز بسیار محکم و مقاوم در برابر آفات است. اما در سال های اخیر مشاهده شده در برابر تنش دمایی دچار سازگاری کمتری شده اند. اگرچه این درختان به دلیل گردافشانی قوی و اسیدیته خاک پیرامونی، برای رشد سایر درختان نقش مهاجم‌ دارند با این حال میوه مخروطی درخت کاج از جنبه تقدس بالایی در فرهنگ های باستانی بین النهرین تا ایران و حتی چین داشته و نمادی از غده صنوبری مغز انسان، چشم سوم، بصیرت و پیروزی بر تاریکی است. تصویری از یک سنگ نگاره باستانی مکشوفه در کاخ سارگون دوم آشوری در خورساباد عراق با میوه مخروطی کاج اهمیت این درخت را نشان می دهد. همچنین در تخت جمشید گونه های درخت خمره ای شکل هم که به سرو شیراز موسوم هستند احتمالا گونه ای از کاج بوده اند چرا که میوه های مخروطی آن در سنگ نگاره ها به وضوح مربوط به راسته کاجیان است در حالی که گونه مقدس و ارزشمند سرو Cupressus هم که خود تیره ای از راسته کاجیان به شمار می رود میوه های کروی شکل به جای مخروط دارد.

گلستان سبز

گوشه ای از طبیعت زیبای استان گلستان - شهریور 1404

دهید از من خبر آن شاه خوبان را به پنهانی

که عالم زنده شد بار دگر از ابر نیسانی

گلستان سبز و طوطی سبز و خنیا سبز در سبز است

نکیسا را کجا زیبد در این محفل خوش الحانی

هزاران گل شکفتند از نسیم صبح در یک دم

چو دلهای مریدان از نگاه قطب ربانی

چراغ آفرینش، مهر برج دانش و بینش

کلید گنج حکمت، مخزن اسرار سبحانی

(شعر از مولانا خالد نقشبندی، قرن 12 هجری)

نمودار عملکرد بارش سال زراعی 1404-1403 در استان خراسان رضوی

بررسی نمودار عملکرد بارش در سال زراعی 1404-1403 استان خراسان رضوی تا روز 15 شهریور 1404 نشان می دهد که مقدار بارش نسبت به دوره آماری سی سال گذشته حدود 65 میلیمتر و نسبت به سال زراعی قبلی حدود 55 میلیمتر کاهش داشته است که نشان دهنده وضعیت دشواری است که در این سال بر کشاورزی استان گذشته است. این نمودار حاصل بررسی تجمعی بارش سال زراعی از 1 مهر 1403 تا 31 شهریور 1404 و بر مبنای آمار 20 ایستگاه اصلی استان خراسان رضوی می باشد. این امکان هم وجود دارد که در طی 15 روز آینده با بارشهای پراکنده در شمال استان، این نمودار به میزان اندکی تقویت شود.

شناسایی خاستگاه جدید گردوغبار در منطقه سرخس-بادخیز (جنوب ترکمنستان)

در پژوهشی که توسط گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی اداره کل هواشناسی استان خراسان رضوی در مجله بین المللی Environmental Systems Research به چاپ رسید، موضوع رخدادهای اخیر گردوغبار در منطقه سرخس-بادخیز در جنوب ترکمنستان (در مجاورت مرز ایران و افغانستان) مورد ارزیابی قرار گرفته است.

برای این منظور، داده‌های مختلف اقلیمی در مقیاس محلی و بین‌المللی (مثل مراجع IRIMO، Eumetsat و NASA) استفاده شد. این مقاله برای اولین بار، خاستگاه جدید گردوغبار را در دشت سرخس-بادخیز در جنوب ترکمنستان معرفی کرده است. این منطقه، محل خروجی حوضه های آبخیر مرغاب-هریرود در افغانستان و کشف رود-تجن در ایران است. در سال های اخیر، افزایش شدید دما و تبخیر بر روی این دشت شنی باعث خشکی سطح زمین شده و وقوع بادهای شدید با جهت شمالغربی باعث برداشت شن از روی زمین و ایجاد هسته های گردوخاک شده است. کاهش نزولات جوی در حوضه های بالادست رودخانه های مرغاب، هریرود و تجن نیز باعث شده تا آورده آبی این رودخانه ها به دشت سرخس-بادخیز کاهش یافته و خشکی سطح زمین تشدید شود. در تابستان که سیکلون های جبهه ای در منطقه آسیای مرکزی فعال می شوند، خیزش گردوخاک در منطقه سرخس-بادخیز آنچنان گسترده می شود که باعث اثرات مخرب بر روی کشاورزی، زیرساخت ها، مهاجرت و سلامت ساکنان و سکونتگاه ها (به ویژه در مناطق شهری مشهد، مرو و هرات) می شود. لذا لازم است این موضوع در کمیته ای بین المللی بین سه کشور ایران، ترکمنستان و افغانستان مورد توجه ویژه قرار گیرد.

مقاله مذکور با مشارکت محمدرضا منصوری دانشور، سیدجواد رسولی و علی اصغر دهقانپور علی آقا در ژانویه 2025 با عنوان اصلی زير در لینک اشپرینگر-نیچر به چاپ رسيده و قابل دسترسی است.

An overview of the transboundary dust events in southeastern Turkmenistan near the border of Iran (Sarakhs-Badkhyz region)

https://link.springer.com/article/10.1186/s40068-025-00392-9